Bộ Công an đề xuất tăng án: Nói sai trên mạng có thể đi tù

Nói sai trên mạng có thể đi tù?

Một nữ ca sĩ tại TP Hồ Chí Minh từng nhiều lần gửi đơn kêu cứu đến VTV và các cơ quan chức năng vì bị bôi nhọ trên mạng. Những tài khoản tự xưng “antifan” liên tục dựng chuyện. Từ tin đồn quan hệ ngoài luồng, được “đại gia bao nuôi”, đến những thông tin nhạy cảm hơn.

Đây đều những cáo buộc một chiều, không có bằng chứng, nhưng lan truyền rất nhanh. Nạn nhân cho biết một số cá nhân đã bị xử phạt hành chính. Nhưng nhóm này rất đông, người này bị xử lý, người khác lại tiếp tục đăng. Gia đình nữ ca sĩ rơi vào trạng thái khủng hoảng kéo dài.

Không chỉ người nổi tiếng, anh N.S., một doanh nhân tại TP Hồ Chí Minh, cũng trở thành nạn nhân. Một người họ hàng của anh vay nợ tín dụng đen không trả. Anh bị ghép ảnh, đăng bài bôi nhọ, vu khống, phát tán lên mạng xã hội. “Từ một khoản nợ chỉ vài triệu đồng không phải của mình, tôi đã mất những hợp đồng tiền tỉ, chưa kể danh dự, uy tín bị ảnh hưởng lâu dài” – anh N cho biết.

Cuối 2024, chị N.O.K, một nữ tiếp viên hàng không 28 tuổi, từng rơi vào tình cảnh tương tự. Hình ảnh, số điện thoại, thông tin cá nhân bị kẻ xấu mạo danh, đưa lên các trang web hẹn hò, kèm theo nội dung bịa đặt. Hệ quả là hàng loạt cuộc gọi quấy rối, cuộc sống đảo lộn. “Một bài đăng trên mạng, nhưng đã vùi dập cả tuổi thanh xuân, danh dự, tương lai của tôi”, chị K bức xúc.

Những gì thực tế đang diễn ra trên mạng xã hội đã buộc cơ quan quản lý phải tính đến việc siết chặt chế tài. Theo dự thảo sửa đổi Bộ luật Hình sự đang được Bộ Công an lấy ý kiến đến ngày 7/5/2026, một số tội danh như vu khống, làm nhục người khác, quảng cáo gian dối được đề xuất nâng mức phạt. Từ nhẹ nhất là phạt hành chính cho đến các mức án cao nhất có thể xử lý hình sự. Lý do được đưa ra là các hành vi này ngày càng phức tạp, gây bức xúc xã hội, nhưng mức xử lý hiện nay chưa tương xứng, chưa đủ sức răn đe.

Thực tế cho thấy, nhiều nội dung “bóc phốt”, xúc phạm, vu khống hoặc quảng cáo sai sự thật trên mạng có thể mang lại hàng trăm nghìn lượt xem, để lại hậu quả nặng nề hoặc mang đến doanh thu lớn. Trong khi đó, mức phạt hành chính phổ biến chỉ từ 7 đến 30 triệu đồng. Sự chênh lệch này khiến không ít người sẵn sàng “đánh đổi”.

Ranh giới mong manh: Góp ý hay phạm tội?

Ở chiều ngược lại, nhiều ý kiến cũng băn khoăn trước đề xuất tăng mức chế tài của Bộ Công an. Chẳng hạn, ranh giới nào giữa góp ý với phạm tội, giữa PR, quảng bá với quảng cáo sai sự thật?

Theo Thạc sĩ – Luật sư Đồng Văn Vương (Đoàn Luật sư Hà Nội), pháp luật không cấm quyền tự do ngôn luận, nhưng đặt ra giới hạn rõ ràng. “Quyền nói là có, nhưng không có quyền nói sai sự thật hoặc xúc phạm người khác”, ông nhấn mạnh.

Ba tiêu chí để phân định ranh giới gồm: tính xác thực của thông tin, mục đích đăng tải và cách thức thể hiện. Chỉ cần sai một trong ba yếu tố, hành vi có thể chuyển từ góp ý sang vi phạm. Đáng chú ý, ngay cả thông tin đúng sự thật nhưng nếu xâm phạm đời tư, phát tán không cần thiết, gây tổn hại danh dự vẫn có thể bị xử lý.

Đề xuất tăng hình phạt với các hành vi vu khống, làm nhục, quảng cáo gian dối cũng đặt ra câu hỏi lớn: siết chặt hay chỉ là bước đi tất yếu để theo kịp xã hội số?

Một cú click chuột cũng có thể vi phạm

Những gì diễn ra trên mạng xã hội không còn dừng ở tranh cãi. Nhiều vụ việc trong số đó để lại hậu quả nặng nề: Danh dự bị phá hủy, doanh nghiệp mất uy tín, người trong cuộc chịu tổn thương kéo dài.

Theo Bộ công an, các hành vi xâm phạm danh dự, nhân phẩm đang có xu hướng gia tăng, đặc biệt ở nhóm tuổi trẻ, từ 16 đến 29. Còn trong lĩnh vực kinh doanh, vi phạm về quảng cáo, cung cấp thông tin sai lệch cũng diễn biến phức tạp. Năm 2025, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia cho biết, cơ quan chức năng đã xử phạt 14 doanh nghiệp và 6 cá nhân với tổng số tiền gần 3,6 tỷ đồng.

Một video “bóc phốt” có thể thu hút hàng trăm nghìn lượt xem. Một livestream quảng cáo sai sự thật có thể mang lại doanh thu lớn. Trong khi đó, rủi ro pháp lý trước đây chủ yếu dừng ở mức xử phạt hành chính. Theo luật sư Đồng Văn Vương, chính sự chênh lệch này khiến nhiều người sẵn sàng vi phạm để đổi lấy sự nổi tiếng hoặc lợi ích kinh tế.

Thực tế môi trường mạng cũng khiến việc xử lý gặp khó khăn. Người dùng có thể ẩn danh, sử dụng tài khoản giả, thông tin lan truyền nhanh hơn tốc độ kiểm soát. Việc đề xuất tăng hình phạt được xem là cần thiết để tăng tính răn đe. Tuy nhiên, nhiều ý kiến cho rằng đây không phải là giải pháp duy nhất. “Quan trọng hơn là nâng cao nhận thức pháp luật và xây dựng văn hóa ứng xử trên không gian mạng”, luật sư Vương nhận định.

Bên cạnh đó, vai trò của nền tảng, trách nhiệm của người có ảnh hưởng và cơ chế kiểm soát nội dung cũng cần được đặt ra. Đặc biệt, với các tài khoản có sức lan tỏa lớn, hành vi vi phạm có thể gây hậu quả nghiêm trọng hơn và cần được xem xét như tình tiết tăng nặng.

“Chúng tôi cũng kiến nghị về tăng mức xử phạt: Nếu người vi phạm là người có ảnh hưởng (có lượng follower lớn, tài khoản có sức lan tỏa cao), hành vi vu khống, làm nhục hoặc quảng cáo sai sự thật sẽ bị xem xét tình tiết tăng nặng vì phạm tội sử dụng mạng xã hội để phổ biến rộng rãi, gây hậu quả nghiêm trọng hơn, người càng có ảnh hưởng lớn thì trách nhiệm càng cao” – Luật sư Vương nêu ý kiến.

Một điểm đáng chú ý là không chỉ người đăng, mà cả người chia sẻ thông tin sai sự thật cũng có thể bị xử lý. Thực tiễn xét xử đã ghi nhận trường hợp hành vi “chia sẻ” cũng được xem là sự thừa nhận và lan truyền thông tin vi phạm. Điều này cho thấy ranh giới pháp lý không chỉ nằm ở người tạo nội dung, mà mở rộng ra toàn bộ hành vi tương tác trên mạng.

Luật có thể thay đổi để siết chặt hơn. Nhưng bản chất của vấn đề không nằm ở việc tăng bao nhiêu năm tù, điều quan trọng theo các chuyên gia, là sự thay đổi về nhận thức. Khi mỗi người dùng hiểu rằng mọi hành vi trên mạng đều có thể bị truy vết và chịu trách nhiệm, thì khi đó pháp luật mới thực sự phát huy được hiệu quả răn đe.